Een op de vier reizigers onder de dertig plant zijn vakantie inmiddels met ChatGPT, Gemini of een andere chatbot. Handig, snel, en meestal ook nog gratis. Alleen blijkt uit onderzoek dat bijna de helft van die gebruikers weleens een foute tip kreeg. Soms is dat een gesloten museum, soms iets veel vervelenders: een bezienswaardigheid die helemaal niet bestaat.
Steeds meer Nederlanders laten AI de vakantie plannen
Het gebruik van AI voor vakantieplanning is de afgelopen twee jaar hard gegroeid. Meer dan de helft van de Nederlanders heeft er inmiddels ervaring mee, en onder reizigers jonger dan 35 ligt dat aandeel nog een stuk hoger. Ze gebruiken de chatbot vooral om bezienswaardigheden en restaurants op te zoeken, een route uit te stippelen of snel een paar bestemmingen te vergelijken voordat ze verder zoeken.
Dat is ook precies waar AI goed in is: veel informatie snel ordenen. Wil je bijvoorbeeld goedkoper vliegen ondanks de hoge kerosineprijzen, dan kan een chatbot je in een paar seconden een lijst met alternatieve routes en instapluchthavens geven. Het probleem zit niet in het zoeken zelf, maar in wat je met het antwoord doet als je het niet checkt.
Een chatbot verzon een warmwaterbron die niet bestaat
Hoe fout het kan gaan, bleek begin dit jaar in Tasmanië. Een Australisch reisbureau publiceerde een AI-geschreven blog over de mooiste warmwaterbronnen van het eiland, compleet met een sfeervolle beschrijving van de "Weldborough Hot Springs" als favoriete plek van wandelaars. Die bron bestaat niet. Toch stroomden de telefoontjes binnen bij de plaatselijke pub, en stonden er groepen toeristen voor de deur die naar de weg vroegen. De eigenaar van het reisbureau erkende tegenover CNN dat "onze AI het compleet verkeerd had".
Het bleef niet bij die ene bron. Op dezelfde website stonden meer artikelen met AI-gegenereerde foto's van plekken die zogenaamd echt bestonden. Onderzoekers noemen dit soort fouten geen incident maar een patroon: AI-teksten over reizen bevatten vaak wel íéts dat klopt en iéts dat verzonnen is, en voor een lezer is dat verschil onmogelijk te zien zonder het zelf te controleren.
Bijna de helft kreeg al eens een verkeerde tip
Groter onderzoek onder Nederlandse reizigers bevestigt dat dit geen uitzondering is. Van de mensen die AI gebruiken bij het plannen van een reis, zegt bijna de helft weleens onjuiste informatie te hebben gekregen. Dat kostte hen vooral tijd, want ze moesten opnieuw zoeken of hun planning aanpassen. Een deel liep ook daadwerkelijk voor niets naar een plek toe, of gaf meer geld uit dan gepland doordat een AI-tip niet klopte.
Wat opvalt: de fouten zitten vaak niet in exotische details, maar in dingen die makkelijk te checken zijn als je het weet. Chatbots bleken bijvoorbeeld niet op de hoogte dat Bulgarije sinds 1 januari de euro gebruikt, en raadden een uitkijktoren in Valkenburg aan die alweer een jaar niet meer bestaat. Actualiteit is precies waar een taalmodel de mist in gaat: het praat verder op basis van trainingsdata die op een gegeven moment stopt, zonder dat het dat aan je vertelt.
Waarom AI-reisadvies zo overtuigend fout kan zijn
Een chatbot twijfelt nooit hardop. Waar een reisgids of forumbericht soms een slag om de arm houdt, klinkt AI-advies altijd zelfverzekerd, ook als het antwoord verzonnen is. Dat maakt het lastiger om een fout te herkennen dan bij een onbetrouwbare website met slechte spelfouten of een verdachte lay-out. Sterker nog, oplichters gebruiken diezelfde AI-tools inmiddels om nepwebsites van hotels en accommodaties te bouwen die er compleet legitiem uitzien, inclusief professionele foto's en overtuigende reviews.
Dat betekent niet dat je AI moet vermijden. Het betekent vooral dat je het gebruikt zoals je een enthousiaste, maar soms slecht geïnformeerde kennis zou gebruiken: fijn voor eerste ideeën, niet als laatste woord. Zeker als je liever bewust vertraagt op vakantie en tijd wilt steken in een paar goed uitgezochte plekken in plaats van een dichtgetimmerd schema, loont het om zelf door te zoeken zodra AI je op een idee heeft gebracht.
Zo gebruik je AI wél veilig voor je vakantie
Een paar gewoontes schelen enorm:
- Check elke concrete bezienswaardigheid die AI noemt op de officiële website van het toeristenbureau of via een tweede bron voordat je ernaartoe reist.
- Wantrouw AI-advies over actuele zaken zoals visumregels, muntwisseling of openingstijden. Vraag daarvoor altijd de officiële instantie of de accommodatie zelf.
- Boek nooit rechtstreeks via een link die een chatbot je aanraadt. Zoek de accommodatie zelf op via een bekende boekingssite of de officiële website.
- Gebruik AI vooral voor het voorwerk: ideeën verzamelen, opties naast elkaar zetten, een eerste route schetsen. Laat de definitieve keuzes over aan jezelf of een menselijke bron.
- Twijfel je over de drukte op je bestemming, combineer de AI-tips dan met actuele reisinformatie. Zo kun je bijvoorbeeld ook de drukte op je zomervakantie omzeilen door zelf recente reviews en actuele berichten te checken in plaats van blind op een chatbot te vertrouwen.
Dit is wat je checkt voordat je boekt
AI is geen reisbureau en geen gids die er zelf is geweest. Het is een hulpmiddel dat razendsnel informatie voor je ordent, met alle risico's van dien als je die informatie niet controleert. Vraag een chatbot gerust om drie leuke wijken in een stad of een indeling voor je route, maar zodra het concreet wordt, met een adres, een naam of een claim over wat er open is, zoek je dat zelf nog even na. Dat kost twee minuten en bespaart je een teleurstellende middag op zoek naar een warmwaterbron die nooit heeft bestaan.